Πανεπιστήμιο όχι μόνο για όλους, αλλά για όλα!

Πώς φτάσαμε ως εδώ;

Του Παναγιώτη Δήμα

«Από τα πολλά άτομα τα οποία είμαι, από τα οποία είμαστε, δεν μπορώ να κατασταλάξω σε ένα μόνο.»
Πάμπλο Νερούδα, “Είμαστε πολλοί”

Ας μην γελιόμαστε, το δημόσιο πανεπιστήμιο βρίσκεται σε κρίση… Οι ίδιοι οι όροι για τη συνέχιση της λειτουργίας του κάθε μέρα γίνονται πιο δύσκολοι και ανυπέρβλητοι. Σε πολλά ιδρύματα κόβονται μια και καλή οι πανεπιστημιακές σημειώσεις και εκδόσεις, οι εκφωνήσεις για τις ασκήσεις και τις εργασίες τυπώνονται πια από τους φοιτητές, τα εργαστήρια και οι αίθουσες διδασκαλίας ψάχνουν απεγνωσμένα λέκτορες, βοηθούς και διδακτικό προσωπικό για να τις γεμίσουν. Οι διάδρομοι έχουν χάσει αυτή την ευχάριστη ανακατωσούρα με τα σπρωξίματα, το συνωστισμό, τις αναπάντεχες (και πολλές φορές ακόμη και αμήχανες) συναντήσεις με ανθρώπους που μοιράζονται μαζί σου τα ίδια άγχη και τις ίδιες ανησυχίες, τα ίδια όνειρα και την ίδια καθημερινότητα.

Το «άλλο»

Οι αιτίες γι΄ αυτή την πρωτόγνωρη κατάσταση είναι πολύπλευρες και διαφορετικές, αλλά σίγουρα κάποιες από αυτές είναι αντικειμενικές και άλλες υποκειμενικές. Με άλλα λόγια, πολλές από αυτές πηγάζουν από τον ίδιο το χαρακτήρα του πανεπιστημίου: οι περισσότεροι φοιτητές ψάχνουν πως θα μαζέψουν όλο και περισσότερες δεξιότητες και ατομικές ικανότητες, τα μαθήματα τα αντιμετωπίζουμε σαν ένα εργαλείο για να γίνουμε καλύτεροι επαγγελματίες από τον διπλανό μας, ενώ συχνά καταλαβαίνουμε τη σχέση μας με τους διδάσκοντες (όποιοι κι αν είναι αυτοί) σε ένα μεταφυσικό επίπεδο, όπου ο ένας κατέχει την απόλυτη αυθεντία ενώ ο άλλος τίποτα. Παράλληλα, τα μαθήματά μας φαίνεται να χωρίζονται από κάποια στεγανά, κάποιους διαχωριστικούς τοίχους όπου δεν τα αφήνουν να μπλεχτούν, να αλληλοαμφισβητηθούν, να σχηματίσουν κρίση και προβληματισμούς. Ακόμη κι ο ελεύθερος χρόνος μας έχει μετατραπεί σε μια γκρίζα ζώνη, σε μια μαύρη τρύπα που καταπίνει τις ανάγκες μας. Έχει γίνει μια αχαρτογράφητη περιοχή που χρησιμεύει μόνο στην προετοιμασία των μαθημάτων και των υποχρεώσεων της επόμενης μέρας και όχι στη δοκιμασία όλων όσων αποκομίζουμε από το πανεπιστήμιο εκεί που πραγματικά μετράνε: έξω στους δρόμους και στην κοινωνία.

Το «δικό μας»

Από την άλλη, πολλές από τις αιτίες έχουν να κάνουν με εμάς τους ίδιους και φυσικά με τον τρόπο που όλη αυτή η γενικευμένη μελαγχολία μας έχει επηρεάσει και μας επηρεάζει κάθε μέρα. Μέσα στο πανεπιστήμιο γίνεται δύσκολο έως ακατόρθωτο να εντοπίσουμε την κοινότητα. Όχι τη λέξη φυσικά, αυτή μπορεί να την βρει οποιοσδήποτε αν δει μερικούς ανθρώπους μαζεμένους έξω από ένα κυλικείο ή ένα αμφιθέατρο, αλλά την έννοια. Την αντίληψη ,δηλαδή, ότι το πανεπιστήμιο δεν είναι χώρος κατάρτισης αλλά πάνω απ’ όλα είναι κοινωνικός χώρος. Την αντίληψη που πάνω και πέρα απ’ όλα είναι συναντίληψη, είναι η δύναμη που μας κινητοποιεί να συζητάμε μεταξύ μας, να αποφασίζουμε για τη ζωή και τις αξίες μας, να διαφωνούμε και να συνθέτουμε, να βρισκόμαστε όλοι μαζί όταν όλος ο κόσμος μας θέλει χώρια και απομονωμένους. Την έννοια που θέλει και επιδιώκει ένα ελεύθερο πανεπιστήμιο όπου η επανοικειοποίηση και η επανάχρηση ενός κλειστού δημόσιου χώρου (όπως ένα κυλικείο ή μια άδεια αίθουσα) δε θα συμβολίζει μια παράνομη πράξη αλλά μια νέα καθημερινότητα.

Τα όνειρά μας κομμάτι ενός νέου παραδείγματος

Όμως, αν θέλουμε να ξεφύγουμε από την παραπάνω κατάσταση μπορούμε αλήθεια να το κάνουμε βασισμένοι σε παλιές έννοιες και σε παλιά εργαλεία? Ή μήπως ενώ αντιστεκόμαστε στην εντεινόμενη εξαθλίωση επιδιώκουμε να γυρίσουμε σε μια παλιά κατάσταση πριν την κρίση όπου όλα ήταν καλώς καμωμένα? Η απάντηση οφείλει να είναι όχι και στα δύο. Από τη μια μεριά γιατί δε μπορούμε να φανταστούμε μια διαδικασία που θα μετασχηματίσει το πανεπιστήμιο χωρίς να μετασχηματίσει και τους ίδιους τους φορείς και τα υποκείμενά της, δηλαδή τους ίδιους τους φοιτητές. Από την άλλη μεριά γιατί το παλιό πανεπιστήμιο δημιουργούσε ακριβώς τις προϋποθέσεις και έστρωνε το έδαφος για τον πλήρη εξευτελισμό του, αναπαράγοντας τον αποκλεισμό και την εκμετάλλευση των φοιτητών-μελλοντικών εργαζόμενων μέσα από τις δομές και τις πρακτικές του…

Όμως τελικά εμείς ποιο πανεπιστήμιο θέλουμε;

Η απάντηση μπορεί να δοθεί μόνο άμα δούμε όλοι μας τις διαφορετικές αφετηρίες μας, τις προσωπικές και συλλογικές μας ανησυχίες, τις διαφορετικές όψεις των χαρακτήρων, των προσωπικοτήτων, των εαυτών μας. Αν όλοι αναρωτηθούμε για τις κοινωνικές μας ανάγκες αλλά και τις πολλαπλές μας ταυτότητες εν τέλει. Σίγουρα, όμως, ξεκινώντας από την διαίσθηση και την εμπειρία μπορούμε να «πιάσουμε» φευγαλέα κάποιες όψεις του…
Πρώτα-πρώτα, είναι ξεκάθαρη η απόσταση ανάμεσα στον καθηγητή-διδάσκοντα και τον φοιτητή-διδασκόμενο. Η απόσταση αυτή, όμως, δεν πρέπει να διανυθεί αλλά να καταργηθεί: να αμφισβητήσουμε και τις δύο έννοιες. Μέσα από διαδικασίες που έχουν στον πυρήνα τους το συμμετοχικό και το αντιπαρατιθέμενο. Ας φανταστούμε, για παράδειγμα, ένα σχήμα όπου για την εκπόνηση ενός θέματος οι φοιτητές θα λειτουργούν σε ομάδες σε μια αίθουσα. Με τους καθηγητές να κατεβαίνουν από την έδρα ή το βήμα τους και να περπατούν ανάμεσα στους φοιτητές, όχι λύνοντας απορίες αλλά εμπλεκόμενοι κι οι ίδιοι στη διαδικασία μάθησης. Από την άλλη, οι φοιτητές βοηθούν άλλες ομάδες ενώ εξερευνούν πολλαπλές προσεγγίσεις στο ίδιο πρόβλημα ξεκινώντας από πολλά διαφορετικά ερεθίσματα. Σκεφτείτε μια διάλεξη όπου δε θα εκφωνείται μία αλήθεια και μία αντίληψη, αλλά δύο ή περισσότερες διαφορετικές και μετά θα ακολουθεί συζήτηση ανάμεσα στον “από πάνω” και τους “από κάτω”. Συζήτηση που θα αποτυπώνεται σε επόμενες διαλέξεις που θα προετοιμάζουν οι ίδιοι οι φοιτητές, αναλαμβάνοντας περιοδικά το ρόλο του διδάσκοντα.

Σε ένα δεύτερο χρόνο, είναι μεγάλη η αντίθεση και ο διαχωρισμός ανάμεσα στη θεωρία και την πρακτική. Μια αντίθεση που ιστορικά δεν δικαιολογείται αν δούμε την παραγωγή επιστημονικής θεωρίας ως απότοκο της παρατήρησης και του πειράματος. Η λογική αυτή μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσα από ένα μοντέλο που θα βασίζεται στο πανεπιστήμιο του παραδείγματος, των εργαστηρίων και των workshop, του κοινωνικού πειραματισμού και της αυτενέργειας. Ένα εργοτάξιο σε μικρογραφία, η εκπόνηση ενός σχεδίου ανάπλασης για μια περιοχή στο κέντρο μιας πόλης, η συνέντευξη από κατοίκους περιοχών για το πώς φαντάζονται τη γειτονιά τους, μια μορφή και ένα πλαίσιο συμμετοχικού σχεδιασμού μιας επαρχίας-πόλης-κοινότητας καταργούν τα στεγανά ανάμεσα στο πανεπιστήμιο που σκέφτεται και την κοινωνία που εκτελεί. Η ίδια η κοινωνία εμπλέκεται σε μια συνεχή διαδικασία αναθεώρησης, σκέψης και παραγωγής γνώσης. Το πανεπιστήμιο και η γνώση με άλλα λόγια κοινωνικοποιούνται ενώ το κοινωνικό στοιχείο πολιτικοποιείται μέσω της αυτοθέσμισης των διαφόρων ομάδων (οργανωμένων ή αυθόρμητων).

Παράλληλα, ένα πανεπιστήμιο εκφράζει και μια χωρικότητα. Και όταν λέμε χωρικότητα δεν εννοούμε μόνο την έκταση που καταλαμβάνει, αλλά τους μετασχηματισμούς και τις αλλαγές που προκαλεί στον ίδιο το χώρο και την αντίληψη που τρέφουμε και αναπαράγουμε γι αυτόν. Μια ομάδα φοιτητών που “μπουκάρει” σε ένα άδειο δωμάτιο για να το μετατρέψει σε χώρο διαλόγου, ζύμωσης και ικανοποίησης καθημερινών αναγκών ανοίγει καινούριους δημόσιους χώρους εντός των σχολών, μετατοπίζει τους παλιούς, αναγκάζει απόμακρο κόσμο να ξαναβρεί το κοινωνικό, να θυμηθεί ή να μάθει πως συζητάμε. Ένα πανεπιστήμιο ή ένας φοιτητικός σύλλογος που διοργανώνει μια εξωστρεφή δράση σε μια πλατεία ή σε ένα κεντρικό χώρο διευρύνει την έννοια του ασύλου και της αντίστασης εκτός των τειχών του, ενώ αναδεικνύει τις αρχές της αλληλεγγύης και της αυτονομίας. Ένα κοινωνικό παντοπωλείο σε κάθε σχολή γεννά αποκεντρωμένα πρότυπα παραγωγής, ενώ πολεμά την υπεραξία που αποσπάται από το κόστος μετακίνησης των αγαθών.

Συν τοις άλλοις, ένα ριζοσπαστικό πανεπιστήμιο είναι αυτό που συνδέεται οργανικά με την παραγωγή. Όχι όμως με μια παραγωγή που βασίζεται στη στοχοθεσία του κέρδους και της εμπορευματικής ολοκλήρωσης, αλλά μια παραγωγή που θα δημιουργεί μέσα στο πανεπιστήμιο εστίες αποανάπτυξης, παράγοντας ιδέες και καινοτομίες σε πολλά επιμέρους σημεία και διασπαρμένους χώρους και αντιστεκόμενη σε ένα πρότυπο που θέλει τις ιδέες να δημιουργούνται κεντρικά σε ένα “καταξιωμένο θύλακα γνώσης” και έπειτα να διανέμονται. Μια παραγωγή που θα δημιουργεί ανθρώπους με ολόπλευρες προσωπικότητες, που θα αφομοιώνουν στην πράξη το σύνολο των διαδικασιών και θα περνούν από τον ένα κλάδο στον άλλο, σύμφωνα με τις ανάγκες της κοινωνίας ή με την ατομική τους κλίση.

Ταυτόχρονα, υπό καθαρή αμφισβήτηση οφείλει να μπει και η ίδια οντότητα της γνώσης, το αντικείμενό της, καθώς και οι πυρήνες που την εκπέμπουν. Ήρθε μάλλον η στιγμή να πιστέψουμε σε ένα πανεπιστήμιο, στο οποίο η γνώση, δεν θα κατοικεί στα κεφάλια λίγων και εκλεκτών, ούτε θα σαπίζει σε σκονισμένες βιβλιοθήκες, αλλά θα ανανεώνεται και θα αλληλεπιδρά πλήρως με την καθημερινότητα και τις ανάγκες των φοιτητών. Αυτό καταβαραθρώνει το πρότυπο μιας πανεπιστημιακής ελίτ, που ανταγωνίζεται σε ένα υψηλό επίπεδο, πίσω από κλειστές πόρτες εργαστηρίων, αλλά παράλληλα δίνει την ευκαιρία για μια ανατροφοδότηση στην πανεπιστημιακή έρευνα, και την καθοδήγηση της σε πιο ανθρωποκεντρικούς δρόμους.

Φτάνοντας στο τέλος αυτού του κειμένου ίσως να αντηχήσουν περίεργες φωνές, φωνές της κανονικότητας. Μα η αγορά μας θέλει ανταγωνιστικούς με χαρτιά και εργασιακές εμπειρίες, εργαζόμενους χωρίς σύνορα! Θέλω άμεσες λύσεις θα σκεφτείς, οι οποίες θα μου δώσουν το χαρτζιλίκι, ή γιατί όχι και την καριέρα της επόμενης ημέρας. Το πανεπιστήμιο οφείλει να μου δώσει εφόδια, τα οποίο θα έχουν αντίκρισμα επαίνων και αργότερα οικονομικών απολαβών.

Μα κάπου εδώ μπαίνει σα σφήνα η πολιτική. Γιατί πολιτική δεν είναι μόνο ο βαρετός τύπος στο τραπεζάκι της σχολής που θα μιλήσει για καλύτερες μέρες, ούτε μόνο η παρουσία και η ψήφος σε μια συνέλευση. Πολιτική είναι και ο τρόπος που επιλέγεις να μάθεις, πολιτική είναι και η καθημερινή παρουσία στη Σχολή, πολιτική είναι και η επιλογή ή μη να συλλογικοποιούμε τις προβληματικές μας, να βγάζουμε τον μπαμπούλα απ’ την ντουλάπα, να μιλάμε για ελλείπεις σημειώσεις, για εντατικοποίηση των ρυθμών ζωής και διαβάσματος, για αλλαγές στο πρόγραμμα σπουδών, πράγματα που μας αφορούν άμεσα  και μέχρι τώρα ρυθμίζονταν από μια αόρατη αυθεντία: τους εκάστοτε τεχνοκράτες και ειδικούς.

Advertisements

Να μην μπει λουκέτο στην ιστορία του ΕΜΠΡΟΣ

Για μια ακόμη φορά, το ελληνικό δημόσιο επιχειρεί να σφραγίσει το Θέατρο ΕΜΠΡΟΣ, έναν αυτοδιαχειριζόμενο χώρο πολιτισμού στην καρδιά της πόλης. Μετά το σφράγισμα του θεάτρου, χτες το πρωί, από υπαλλήλους του ΤΑΙΠΕΔ, με εντολή εισαγγελέα και αστυνομική συνοδεία, οι ομάδες που δραστηριοποιούνται στο ΕΜΠΡΟΣ καλούν σήμερα σε ανοιχτή συνέλευση για να αποφασίσουν τη συνέχιση των δράσεών τους.

Της Έφης Γιαννοπούλου

 

Το ιστορικό κτίριο του τυπογραφείου ΕΜΠΡΟΣ, στη Ρήγα Παλαμήδου 2, στου Ψυρρή, έχει φιλοξενήσει από το 1933 πολλές ιστορίες. Τυπογραφείο της εφημερίδας ΕΜΠΡΟΣ από το 1933 μέχρι το 1985, φιλοξενεί από το 1989 τον θεατρικό οργανισμό «Μορφές» των Τάσου Μπαντή, Ράνιας Οικονομίδου και Δημήτρη Καταλειφού, αφήνοντας εποχή στα θεατρικά πράγματα της πόλης τόσο με τις παραστάσεις του όσο και με τη δραματική σχολή του από την οποία αποφοίτησαν μερικοί από τους καλύτερους ηθοποιούς της νέας γενιάς. Εγκαταλελειμμένο και ρημαγμένο για επτά χρόνια, ξεκινά έναν νέο κύκλο ζωής το 2011 όταν η Κίνηση Μαβίλη αποφασίζει να επανενεργοποιήσει το χώρο σε ένα εγχείρημα καλλιτεχνικό αλλά και με την ευρεία έννοια πολιτικό. Για ένα χρόνο το ΕΜΠΡΟΣ γίνεται και πάλι το κέντρο μιας πρωτοποριακής ιστορίας. Πέρα από τις πεπατημένες προσεγγίσεις και αναζητώντας δομές που θα ανταποκρίνονται στη σύγχρονη κατάσταση, η Κίνηση Μαβίλη ορίζει τους δικούς της άξονες δράσης: Δωρεάν είσοδος σε παραστάσεις και εκδηλώσεις, συλλογικότητα στη διαχείριση, προσκλήσεις σε νέους καλλιτέχνες, άνοιγμα στη γειτονιά και σε συλλόγους μεταναστών, συνεργασίες με καλλιτέχνες και εκπαιδευτικά ιδρύματα του εξωτερικού, επέκταση σε νέα καλλιτεχνικά και επιστημονικά πεδία, ερευνητική δουλειά, είναι μόνο κάποιοι από αυτούς.

Ένα χρόνο μετά, τον Οκτώβριο του 2012, το ΕΜΠΡΟΣ βρίσκεται για πρώτη φορά στο στόχαστρο της Πολιτείας και της αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας. Μια πρώτη απόπειρα σφραγίσματος του χώρου θα αποτύχει χάρη σε μια ευρεία κινητοποίηση, που ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα της Κίνησης Μαβίλη, με στόχο το ΕΜΠΡΟΣ να παραμείνει ανοιχτό και αυτοδιαχειριζόμενο. Με την κινητοποίηση συντάσσονται ανοιχτά και δύο από τις δημοτικές παρατάξεις του Δήμου Αθηναίων (Ανοιχτή Πόλη, ΑΝΤΑΡΣΥΑ), ενώ το δημοτικό συμβούλιο σε μια συνεδρίαση του παίρνει απόφαση υπέρ της συνέχισης της λειτουργίας του θεάτρου, απόφαση που όμως ποτέ δεν καταγράφεται σε επίσημα πρακτικά. Σε μια συγκυρία που ιστορικές καταλήψεις της Αθήνας δέχονται επίθεση από το κράτος και κλείνουν μέσα σε έναν καταιγισμό συκοφαντιών, παραπλάνησης της κοινής γνώμης και λογυδρίων περί νομιμότητας, τάξης και ασφάλειας, το ΕΜΠΡΟΣ καταφέρνει να μείνει ανοιχτό, γυρίζοντας για μια ακόμα φορά σελίδα στην ιστορία του.

Από το Δεκέμβριο του 2012 μέχρι σήμερα το θέατρο ΕΜΠΡΟΣ λειτουργεί ως «Ελεύθερο Αυτοδιαχειριζόμενο Θέατρο ΕΜΠΡΟΣ» και στεγάζει πολλές συλλογικότητες και άτομα που βρέθηκαν αντιμέτωπα με μια μεγάλη πρόκληση: τη συνύπαρξη πολλών διαφορετικών απόψεων, τόσο για την καλλιτεχνική δημιουργία όσο και για την πολιτική παρέμβαση. Με κεντρικό όργανό του την ανοιχτή του συνέλευση, το ΕΜΠΡΟΣ έχει προσφέρει μέχρι σήμερα, σε έναν χώρο που διατηρεί πολλά από τα χαρακτηριστικά της προηγούμενης περιόδου του (Κίνηση Μαβίλη), πλήθος εκδηλώσεων: μίνι θεματικά φεστιβάλ (Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ, QueerFestival) και πολυθεματικά ολιγοήμερα φεστιβάλ («Πού είμαστε τώρα» και «Τι κόντεψα να στερηθώ»), συζητήσεις σχετικά με την πολιτική επικαιρότητα (Σκουριές και μεταλλεία, Διαπόμπευση οροθετικών, «4η Αυγούστου σήμερα / Μέρες του ‘36», «Συζήτηση για το κέντρο της Αθήνας), κινηματογραφικές προβολές, τακτικό χαριστικό παζάρι βιβλίων, συλλογικές κουζίνες, καλλιτεχνικές και λογοτεχνικές δράσεις από μετανάστες («Με νύχια και με δόντια για τα δικαιώματά μας»), παρουσιάσεις βιβλίων κ.ά. Ταυτόχρονα ο χώρος ήταν ανοιχτός σε οποιαδήποτε ομάδα ήθελε να τον χρησιμοποιήσει προκειμένου να προετοιμάσει ή να παρουσιάσει το έργο της.

Χτες για μια ακόμη φορά, το ΕΜΠΡΟΣ βρίσκεται στο στόχαστρο του Δημοσίου. Υπάλληλοι του ΤΑΙΠΕΔ, με εντολή εισαγγελέα και συνοδευόμενοι από αστυνομικούς, σφράγισαν χτες το πρωί το θέατρο. Βαριές σιδερένιες μπάρες φράζουν πλέον την είσοδο και ο χώρος φυλάσσεται από ιδιωτικό αστυνομικό. Τόσο η ανακοίνωση του ΤΑΙΠΕΔ, που βγήκε λίγες ώρες αργότερα, όσο και άρθρο σε διαδικτυακό τόπο προαναγγέλλουν την πώληση του κτιρίου της Ρήγα Παλαμήδου 2 μέχρι το τέλος του χρόνου μέσω ηλεκτρονικής δημοπρασίας. Μεταξύ άλλων το ΤΑΙΠΕΔ επικαλείται ζητήματα ασφάλειας, νομιμότητας, αλλά και διασφάλισης του δημοσίου συμφέροντος, ανάδειξης της ιστορικής αξίας του κτιρίου και αναβάθμισης της περιοχής. Τίποτα από αυτά όμως δεν ανήκει στις αρμοδιότητές του, οι οποίες περιορίζονται στην πώληση δημόσιας περιουσίας αποκλειστικά και μόνο για την αποπληρωμή των δανειακών υποχρεώσεων της χώρας.

Σε μια δύσκολη συγκυρία και σε μια από τις δυσκολότερες γειτονιές του κέντρου της Αθήνας, το ΕΜΠΡΟΣ αποτέλεσε για δύο χρόνια και μέχρι σήμερα ένα κοινό αγαθό, έναν ζωντανό χώρο συνάντησης, ανταλλαγής, πειραματισμού, καλλιτεχνικής δημιουργίας. Πώς αποτιμάται άραγε το δημόσιο συμφέρον που επικαλείται η ανακοίνωση του ΤΑΙΠΕΔ για να δικαιολογήσει την πώλησή του; Ποιο τίμημα μπορεί να υπερβεί τη σημασία ενός ανοιχτού σε όλους χώρου πολιτισμού στο κέντρο της πόλης; Θα θυσιαστεί το ΕΜΠΡΟΣ για μερικές χιλιάδες ευρώ που θα καταλήξουν στη μαύρη τρύπα του χρέους;

Άτομα και συλλογικότητες που δραστηριοποιούνται τους τελευταίους μήνες στο ΕΜΠΡΟΣ απευθύνουν έκκληση για συμπαράσταση και καλούν σήμερα Τρίτη 17/9 στις 7:00 μ.μ. σε ανοιχτή συνέλευση στην πλατεία Αγ. Αναργύρων, έξω από το θέατρο, για να αποφασίσουν τη δράση τους από εδώ και στο εξής.

http://unfollow.com.gr/blog/item/291-embros.html

 

Απλά μαθήματα ελευθερίας

«Ολη η εκπαίδευση είναι λάθος! Είναι φόβος και πειθαρχία. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι τα παιδιά, που θα “πρεπε όλη την ημέρα να κινούνται, κάθονται στον πισινό τους περίπου 6 ώρες την ημέρα! Είναι ενάντια στην ανθρώπινη φύση, ενάντια στη φύση του παιδιού»
Α.Σ. Νιλ

 

→Mια μαθητική συνέλευση έχει μεγαλύτερη αξία από τα μαθήματα μιας ολόκληρης εβδομάδας

 

Του Χάρη Φραντζή

 

N1Την ώρα που στη χώρα μας το εκπαιδευτικό σύστημα κάνει βήματα προς τα πίσω, στην Αγγλία από το 1921 λειτουργεί ένα σχολείο όπου οι μαθητές έχουν ίσα δικαιώματα με τους καθηγητές τους, όπου επιτυχία δεν είναι οι υψηλοί βαθμοί και τα παιδιά μπορούν να μην πάνε για μάθημα και να παίζουν όλη μέρα. Είναι το δημοκρατικό – ελευθεριακό σχολείο Σάμερχιλ, που ίδρυσε ο γνωστός παιδαγωγός Αλεξάντερ Σάδερλαντ Νιλ.

 

Βρίσκεται στο Λέιστον της Αγγλίας, μια πόλη λίγο πιο βόρεια από το Λονδίνο, Το σχολείο είναι ιδιωτικό και σ” αυτό φοιτούν παιδιά 6-17 ετών, δηλαδή από το δημοτικό έως το λύκειο, και λειτουργεί ως οικοτροφείο.

 

Το Σάμερχιλ είναι σχολείο «αντιαυταρχικής αγωγής» και η βασική φιλοσοφία του είναι ότι τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν είναι ελεύθερα παρά όταν εξαναγκάζονται.

 

«Θα προτιμούσα το Σάμερχιλ να βγάλει έναν ευτυχισμένο οδοκαθαριστή παρά έναν νευρωτικό διανοούμενο» υποστήριζε ο ιδρυτής του…

 

Ολα τα μαθήματα είναι προαιρετικά και οι μαθητές αποφασίζουν μόνοι τους πώς θα αξιοποιήσουν τον χρόνο τους. Μαθήματα που προσφέρονται εκτός από τα κλασικά (Αγγλικά, Μαθηματικά, Φυσικές Επιστήμες κ.λπ.) είναι ξυλουργική, ηχοληψία, μουσική, ζωγραφική, θέατρο, μαγειρική κ.ά.

 

Το σχολείο αυτοδιοικείται από τους ίδιους τους μαθητές μαζί με τους καθηγητές. Τρεις φορές την εβδομάδα γίνεται η σχολική συνέλευση, στην οποία λύνονται καθημερινά προβλήματα και ψηφίζονται οι νόμοι του σχολείου. Ολοι έχουν δικαίωμα ψήφου.

 

«Στο Σάμερχιλ οι μαθητές θα αγωνίζονταν μέχρι θανάτου για το δικαίωμα να αυτοδιοικούνται. Κατά τη γνώμη μου μια μαθητική συνέλευση έχει μεγαλύτερη αξία από τα μαθήματα μιας ολόκληρης εβδομάδας» έχει δηλώσει παλαιότερα ο Νιλ.

 

Πριν αποφοιτήσουν, οι μαθητές δίνουν αν θέλουν τις εθνικές απολυτήριες εξετάσεις. Οι περισσότεροι μαθητές του Σάμερχιλ επιλέγουν να δώσουν αυτές τις εξετάσεις και έχουν ποσοστά επιτυχίας υψηλότερα από τον μέσο όρο των υςπόλοιπων βρετανικών σχολείων. Το ίδιο ισχύει και για τις εξετάσεις εισαγωγής στα βρετανικά πανεπιστήμια (GSCEs).

 

Οι σχέσεις του Σάμερχιλ με τη βρετανική κυβέρνηση δεν είναι οι καλύτερες λόγω της κουλτούρας και της φιλοσοφίας του σχολείου. Μια φιλοσοφία που αποτυπώνεται από μία και μόνο φράση του Νιλ για τις ιδέες λειτουργίας του σχολείου: «Το φυσιολογικό για ένα παιδί είναι να ζει τη δική του ζωή, όχι τη ζωή που οι αγχωμένοι γονείς του νομίζουν ότι θα πρεπε να ζήσει, ούτε τη ζωή που του επιβάλλει ένας δάσκαλος που νομίζει ότι τα ξέρει όλα». Εχει επιθεωρηθεί περισσότερες φορές από οποιοδήποτε άλλο σχολείο στην Αγγλία. Το 1999, μετά από μία μεγάλης έκτασης επιθεώρηση, ο υπουργός Παιδείας απείλησε το σχολείο με κλείσιμο αν μέσα σε έξι μήνες δεν άλλαζε την τακτική των προαιρετικών μαθημάτων. Το σχολείο κατέφυγε στη δικαιοσύνη. Τον Μάρτιο του 2000, μπροστά σε ένα ειδικό δικαστήριο και μετά από τέσσερις μέρες ακροάσεων, όλοι οι ισχυρισμοί της κυβέρνησης κατέρρευσαν. Το Σάμερχιλ κέρδισε το δικαίωμα να επιθεωρείται με κριτήρια που σέβονται τη φιλοσοφία του και όχι με κριτήρια άλλων εκπαιδευτικών συστημάτων.

 

Ο ιδρυτής του σχολείου, Αλεξάντερ Σάδερλαντ Νιλ (1883-1973), ήταν συγγραφέας και εκπαιδευτικός. Εχει εξηγήσει για την ίδρυση του Σάμερχιλ ότι «όταν η πρώτη μου γυναίκα και εγώ ξεκινήσαμε το σχολείο, είχαμε μια βασική ιδέα: να φτιάξουμε το σχολείο ώστε να προσαρμοστεί στο παιδί, αντί να φτιάξουμε το παιδί ώστε να προσαρμοστεί στο σχολείο».

 

Ο Νιλ υποστήριζε σε όλη του τη ζωή ότι τα παιδιά έχουν δικαιώματα και δεν ανήκουν σε γονείς και καθηγητές. Τόνιζε ότι είναι έγκλημα να τα χτυπάς και να τα αναγκάζεις να κάνουν πράγματα που δεν θέλουν. Οι απόψεις του θεωρήθηκαν αναρχικές και επικίνδυνες στην εποχή του, αλλά σήμερα περιλαμβάνονται στη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Παιδιού. Σύμφωνα με την εφημερίδα «Times», ο Νιλ είναι ένας από τους δώδεκα κορυφαίους Βρετανούς παιδαγωγούς της χιλιετίας.

 

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

 

info

http://www.summerhillschool.co.uk

en.wikipedia.org/wiki/Summerhill_School

 

Διαβάστε

Θεωρία και πράξη της αντιαυταρχικής εκπαίδευσης – Α.Σ. Νιλ

Ελευθερία όχι αναρχία – Α.Σ. Νιλ

Σάμερχιλ, το ελεύθερο σχολείο – Α.Σ. Νιλ

 

http://www.efsyn.gr/?p=92933

Αυτοδιαχείριση και στο βιβλίο

Στην πιο ζωντανή γειτονιά της Αθήνας, σε ένα δρομάκι των ιστορικών Εξαρχείων, από το 2009 λειτουργεί ένα πρότυπο εγχείρημα για τον κλάδο του, οι Εκδόσεις των Συναδέλφων.

 

Του Χάρη Φραντζή

 

Μια κοινωνική συνεταιριστική επιχείρηση στον χώρο του βιβλίου που λειτουργεί χωρίς διευθύνοντες συμβούλους και όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται συλλογικά σε πνεύμα συναίνεσης και που δεν αποσκοπεί στον πλουτισμό

 

Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων είναι αυτοδιαχειριζόμενο εγχείρημα στον χώρο του βιβλίου για την προώθηση ενός διαφορετικού πολιτισμού και μιας άλλης σχέσης με το βιβλίο. «Ξεκινήσαμε τρεις άνθρωποι ως πρωτοβουλία μέσα στο Σωματείο Βιβλίου-Χάρτου, αλλά αποσυνδεθήκαμε από το σωματείο όταν απέκτησε εμπορική δραστηριότητα και πήραμε την απόφαση να γίνουμε κολεκτίβα. Αυτή τη στιγμή είμαστε 10 άνθρωποι» μας λέει ο Κώστας. Οι «συνάδελφοι», παρ” ότι είναι μια κοινωνική συνεταιριστική επιχείρηση, λειτουργούν αντιιεραρχικά, χωρίς διευθύνοντες, αποφασίζουν στο πνεύμα της συναίνεσης, συλλογικά, δεν αποσκοπούν στο κέρδος και στον πλουτισμό αλλά στον ισότιμο και αξιοπρεπή βιοπορισμό τους.

 

«Εδώ τα πάντα αποφασίζονται στη γενική συνέλευση. Η λειτουργία μας έχει τρεις βασικούς άξονες: τις εκδόσεις, το βιβλιοπωλείο και τη διακίνηση βιβλίων. Ετσι, υπάρχει καταμερισμός εργασιών για να υπάρχει λειτουργικότητα. Υπάρχουν άτομα που ασχολούνται με την πώληση του βιβλίου, άλλοι με τη χονδρική, κάποιοι που ασχολούνται με το γραφιστικό κομμάτι, μερικοί με τη μετάφραση και την επιμέλεια βιβλίων. Οι αποφάσεις είναι κοινές και συλλογικές, από το τι θα εκδώσουμε, τον τρόπο που θα λειτουργήσει το βιβλιοπωλείο μέχρι το πώς θα γίνει η χονδρική».

 

Το εγχείρημα, παρά τις προφανείς πολιτικές διαστάσεις του, δεν είναι αμιγώς πολιτικό. «Δεν αποτελούμε μια ιδεολογικά συγκροτημένη μονολιθική συλλογικότητα που επιθυμεί να “επιβάλει” μια συγκεκριμένη συνολική άποψη περί του κοινωνικώς πρακτέου, αλλά μια εργασιακή κοινότητα που επιχειρεί εμπράκτως (όπως και άλλες) να μη συνθλιβεί ανάμεσα στις Συμπληγάδες της ιδιωτικής οικονομίας και του κρατισμού -χρόνια εργαζόμενοι (οι περισσότεροι) στον χώρο του βιβλίου και πιστεύοντας πως η γνώση είναι δύναμη στον αγώνα για μια κοινωνία διαφορετική από αυτήν που ζούμε, για μια κοινωνία όπου οι εργαζόμενοι θα έχουν λόγο για το τι παράγουν και πώς το παράγουν» αναφέρουν τα άτομα της συλλογικότητας.

 

Συζητώντας μαζί τους, μάθαμε πώς αποφασίζουν για τα βιβλία που έχουν σκοπό να εκδώσουν. «Αποφασίζουμε μέσα από κουβέντα, αλλά γενικά τα βιβλία που βγάζουμε εντάσσονται στο φαντασιακό και τις ιδέες που προσπαθούμε να εκφράσουμε, παρ” όλο που τα άτομα που απαρτίζουν την κολεκτίβα είναι ετερόκλητα και από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους…» αναφέρει ο Νίκος και συνεχίζει: «…Αλλά υπάρχει μια κοινή συνισταμένη, τα βιβλία πρέπει να ικανοποιούν τα δικά μας κριτήρια, τα οποία νομίζω ότι δεν είναι μόνο δικά μας, αλλά και του κόσμου που θέλει να διαβάσει ένα βιβλίο, το οποίο θα είναι ποιοτικό και θα έχει να πει δυο-τρία πράγματα. Πάντως, δεν υπάρχει κάποιου είδους λογοκρισία, με τη λογική ότι θα βγάλουμε βιβλία μιας συγκεκριμένης άποψης πολιτικής ή ιδεολογικής. Βγάζουμε τα πάντα, τουλάχιστον θέλουμε να βγάζουμε τα πάντα, ακόμα δεν το έχουμε καταφέρει. Ενα βιβλίο αν είναι σοβαρό, τεκμηριωμένο, καλογραμμένο, εμείς θα το εκδώσουμε, άσχετα εάν κάποιοι από εμάς ή όλοι δεν συμφωνούμε ιδεολογικά ή πολιτικά μαζί του, δεν έχει καμία σημασία αυτό, σημασία έχει να είναι σοβαρό και φυσικά να καλύπτει τις προσδοκίες που έχουμε ως άτομα αλλά και ως συλλογικότητα».

 

Οταν τους ρωτήσαμε πώς είναι η ζωή χωρίς εργοδότη, ο Κώστας μάς απάντησε: «Εγώ δούλευα στον κλάδο του βιβλίου 20 χρόνια με αφεντικό. Ομως είναι άλλο πράγμα, σε απελευθερώνει αν δουλεύεις για μια συλλογική προσπάθεια και δεν είναι σαν να είσαι αυτοαπασχολούμενος που δουλεύεις για τον εαυτό σου».

 

«Είμαστε ένα συλλογικό εγχείρημα -συνέχισε- και γνωρίζεις ότι αυτό που κάνεις δεν είναι εγωιστικό, δηλαδή μόνο για το δικό σου καλό, είναι για το καλό μιας συλλογικής προσπάθειας. Ξέρεις ότι άμα πάει καλά αυτό που κάνεις εσύ προσωπικά, θα έχει και ευεργετικό αντίκτυπο για το σύνολο, γνωρίζουμε ότι άμα πάει καλά το εγχείρημα και βγουν αρκετά χρήματα δεν θα τα καρπωθούμε εμείς, γιατί έτσι το έχουμε συμφωνήσει εξαρχής, αλλά ένα μέρος των χρημάτων θα πάει και σε άλλες συλλογικότητες ως ενίσχυση -αυτό έχει συμβεί ήδη και το έχουμε δημοσιοποιήσει στο μπλοκ που διατηρούμε».

 

Ο Νίκος προσθέτει: «Οι δομές της κολεκτίβας δυνητικά τουλάχιστον σου δίνουν ελευθερία κινήσεων ως άτομο και ως συλλογικότητα, πράγμα το οποίο -χωρίς να είναι ταυτολογία αυτό που λέω- ενισχύει τη δημιουργία, όταν ξέρεις ότι συμβάλλεις και ορίζεις εσύ το παραγόμενο προϊόν. Το μεγαλύτερο πρόβλημα στην εργασία στο καπιταλιστικό σύστημα είναι ότι ο εργαζόμενος έχει αποκοπεί εντελώς από το προϊόν που παράγει, δεν είναι μόνο η υπεραξία που έλεγε ο Μαρξ. Οπότε όταν λειτουργείς με οριζόντια βάση αυτοοργανωμένη την οποία ορίζεις εσύ ο ίδιος και ως συλλογικότητα, είναι αμφίδρομη η σχέση. Δυνητικά τουλάχιστον πρέπει να ενισχύει τη δημιουργική σου ικανότητα, γιατί ορίζεις εσύ αυτό που θες να κάνεις, είναι πιο δημιουργικό από το να είσαι σε ένα φροϊδικό κοινωνικό μοντέλο, που είναι πολύ συγκεκριμένο και ταυτοποιημένο».

 

Η εκδοτική φιλοσοφία των «συναδέλφων» -όπως μας πληροφόρησαν- «συνίσταται στην ομολογουμένως αισιόδοξη (και για κάποιους αμφιλεγόμενη) παραδοχή ότι το βιβλίο δεν μπορεί να είναι απλώς ένα εμπόρευμα αλλά πρέπει πρωτίστως να είναι ένα κοινωνικό αγαθό και ότι ο αναγνώστης δεν είναι απλός καταναλωτής αλλά εραστής του βιβλίου».

 

Το τελευταίο διάστημα παρατηρείται μείωση στην αγορά βιβλίου αλλά, όπως μας είπαν ο Νίκος και ο Κώστας, άνοδος στην αγορά πολιτικών δοκιμίων και αυτό δείχνει ότι «ο κόσμος επιζητεί το διαφορετικό και αυτό φαίνεται μέσα από τα βιβλία που αγοράζει, διαπιστώνεται ότι ψάχνει να βρει μια αντιπρόταση». Στο τέλος της συζήτησης που είχαμε, μας μίλησαν για το πώς βλέπουν τις κολεκτίβες. «Εμείς δεν βλέπουμε αυτά τα εγχειρήματα σαν μέσα ενσωμάτωσης στο σύστημα, ούτε βέβαια σημαίνει ότι αυτά τα εγχειρήματα είναι κάτι το επαναστατικό, όχι, έχουμε πλήρη συνείδηση τι είμαστε. Κατά τη γνώμη μας τέτοιου είδους εγχειρήματα δεν μπορούν να ανατρέψουν τον καπιταλισμό. Απ” την άλλη μεριά όμως πρέπει να αναστοχαστούμε και να δούμε ότι αν δεν υπάρχουν τέτοιου είδους εγχειρήματα από σήμερα, αύριο το πρωί και να πέσει ο καπιταλισμός δεν θα έχουμε ψωμί να φάμε. Πρέπει από σήμερα να έχουμε έτοιμες τις δομές, χωρίς αυταπάτες, χωρίς κανενός είδους έπαρση. Δεν αλλάζουν τον κόσμο τέτοια εγχειρήματα αλλά δημιουργούνε ρήξεις. Πρέπει να υπάρχει σύνδεση με τα κινήματα, δικτύωση μεταξύ των εγχειρημάτων τέτοιου είδους, για να υπάρχει απελευθέρωση όσο το δυνατόν από την αγορά, γιατί άμα υπάρχει δικτύωση, συνεργασία και ανταλλαγές μεταξύ των εγχειρημάτων θα υπάρχει σίγουρα μεγαλύτερη απελευθέρωση, πλήρης δεν μπορεί αλλά μεγαλύτερη σίγουρα».

 

Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων, πέρα από την έκδοση βιβλίων, δραστηριοποιούνται στον τομέα διακίνησης, πώλησης βιβλίων, αλλά και στον χώρο του πολιτισμού διοργανώνοντας πολλές εκδηλώσεις. Υπάρχει το αυτοδιαχειριζόμενο βιβλιοπωλείο στην οδό Ερεσού 35 στα Εξάρχεια, όπου κανείς μπορεί να βρει βιβλία όλων των αποχρώσεων της αριστερής, αντιεξουσιαστικής, ελευθεριακής και οικολογικής σκέψης, από μικρούς, εναλλακτικούς εκδοτικούς οίκους, που δεν «φιλοξενούνται» στα ράφια των γενικών βιβλιοπωλείων. Κι ακόμα, επιλεγμένη λογοτεχνία, σπάνια και εξαντλημένα βιβλία, καθώς και ένα τμήμα με προσφορές.

 

Δεν εξασκούν καμιάς μορφής αισθητική και πολιτική λογοκρισία και όποιο βιβλίο επιθυμείτε, οποιουδήποτε εκδοτικού οίκου και αν είναι, κατόπιν παραγγελίας, θα το έχετε στα χέρια σας.

http://www.efsyn.gr/?p=73114