Ο Μαρξισμός και η σημερινή κρίση

Πολλές τοποθετήσεις και προσεγγίσεις γίνονται για τον χαρακτήρα της σημερινής κρίσης και αυτό έχει ένα κάνει κυρίως με την πολιτική εκτίμηση που κάνει ο καθένας/καθεμία. Πολλοί θα ακούσουμε για οικονομική κρίση η οποία επήλθε από κακούς δημοσιονομικούς χειρισμούς στην Ελλάδα και «μόνο. Σπάταλο κράτος, υπέρογκο και αντιπαραγωγικό δημόσιο, απατεώνες συνδικαλιστές και προδότες πολιτικούς που έκλεψαν και δημιούργησαν το έλλειμμα. Ο χαρακτήρας αυτής της κρίσης είναι βαθύτερα δομικός και ταξικός και όχι εθνικός, παρατηρήστε την λιτότητα σε όλη την Ευρώπη καθώς και σε Ιαπωνία και ΗΠΑ. Κάτι άλλο φταίει…

Ο Καρλ Μαρξ γεννήθηκε το 1818 και πέθανε στο Λονδίνο το 1883, ήταν Γερμανός φιλόσοφος, πολιτικός οικονομολόγος και έκανε μια απίστευτη μελέτη για τον “καπιταλισμό”, το σημερινό πολιτικό και οικονομικό σύστημα που υπάρχει σε όλη την γη. Ο Καρλ Μαρξ μέσα από την ερεύνα ανέλυσε πως αυτό το σύστημα που βιώνουμε δημιουργεί αντιφάσεις και οδηγείται σε τέλματα υπερσσυσώρευσης. Αυτή του η θεωρητική προσέγγιση δεν θα μπορούσε να μείνει μια ατομική αυθεντία για εκείνον, έτσι αποφάσισε να συντάξει ένα έργο βασισμένο στο κεφάλαιο του καπιταλισμού. Το γνωστό σε πολλούς ανθρώπους ως “κεφάλαιο” του Καρλ Μαρξ, χωρίστηκε σε 4 τόμους, ο ίδιος κατάφερε να γράψει μόνο τον πρώτο εκ των τεσσάρων επειδή απεβίωσε. Τα χειρόγραφα του όμως σώθηκαν και το έργο με τους τρεις ακόμη τόμους ολοκληρώθηκε από τον πιστό του φίλο Φρίντριχ Ένγκελς.
Εγώ θεωρώ πως αυτό το έργο είναι σημείο αναφορά όλης της ανθρωπότητας και ανήκει σε αυτήν.
Το κεφάλαιο αποτελεί ένα πολύ δύσκολο και δυσνόητο βιβλίο προς ανάγνωση πόσο μάλλον για ανάλυση. Ο τόσες προσπάθειες από πολλούς οικονομολόγους και πολιτικούς για την επεξήγηση του ήταν άλλες ανεπιτυχείς και άλλες επιτυχείς. Η συλλογή όλων των αναλύσεων και προσεγγίσεων αποσαφηνίσθηκαν με πολλές προσπάθειες και πολλά βιβλία, το κεφάλαιο για αρχάριους έκανε θραύση, όπως και άλλα ευφάνταστα και προσιτά βιβλία. Οπότε μέσα από αυτά μπορεί ο καθένας να αποκτήσει γνωστικό μαρξιστικό επίπεδο και να τα μοιραστεί με άλλους.
1. Απλό παράδειγμα απολαβής κέρδους…
Ας υποθέσουμε ότι το προϊόν που παράγει μια επιχείρηση κοστίζει 10 ευρώ.
Από αυτά τα 10 ευρώ τα 4 θα ξοδευτούν για την αγορά πρώτων υλών
4 ακόμη για τα εργαλεία και την συντήρηση των μηχανημάτων της επιχείρησης.
1 θα πάει στον εργάτη.
Και 1 στον εργοδότη.
Οι συντελεστές που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ενός προϊόντος προσδιορίζονται ως “μέσα παραγωγής”.
Ο εργοδότης ωστόσο πολλές φορές δεν παράγει στην επιχείρηση αντίθετα λαμβάνει ένα πόσο που το ονομάζουμε “υπεραξία”(=ανάλυση λεπτομερώς παρακάτω) από την “εργατική δύναμη” (δηλαδή την παραγωγή του εργαζομένου), που θα έπρεπε κανονικά να είναι 2 ευρώ αντί για 1. “Με αυτόν τον τρόπο η εργατική δύναμη δηλαδή ο εργαζόμενος μετατρέπεται σε εμπόρευμα.”
(Εν αντιθέσει με τα μηχανήματα τα εργατικά χέρια είναι αναλώσιμα και μέσω εκβιασμών και εργοδοτικής τρομοκράτησης “απολύσεις, μειώσεις μισθών” κάνουν τους εργάτες υπάκουους και εύκολους στην αντικατάσταση).

2. Τα εμπορεύματα….
Στον καπιταλισμό αποτελεί το αντικείμενο εκείνο που η παραγωγή τους αυξάνεται διαρκώς για να δημιουργεί ακόρεστες ανάγκες, στηρίζεται δηλαδή στις αδυναμίες του ανθρώπου να καταναλώνει.
Η αξία του εμπορεύματος έχει δύο βασικές έννοιες, την “αξία χρήσης” η οποία ορίζεται ως αξία του εμπορεύματος που θέλει να ικανοποιήσει την ανάγκη του καταναλωτή. Η οποία σχετίζεται από την ανάγκη, την αντίληψη της κατανάλωσης, το περιβάλλον κ.α
(Πχ, σε έναν πεινασμένο η ανάγκη του είναι να λάβει ένα κομμάτι ψωμί. Ένα βιβλίο δεν έχει αξία σε αυτήν την ανάγκη).

Η πρώιμη αγορά ξεκίνησε με ανταλλαγές προϊόντων, δηλαδή δόθηκε μια σχετική αξία σύγκρισης στα προϊόντα. (Πχ 10 καρβέλια ψωμί ισούνται με 1 βιβλίο).
Αυτή η αξία ονομάστηκε “ανταλλακτική”.
Το εξής όμως που προκαλείται είναι ότι η διαφορά του κόπου και του χρόνου παραγωγής για ένα βιβλίο και ένα καρβέλι ψωμί είναι μεγάλη, γιατί το βιβλίο απαιτεί περισσότερη εργασία. Με αυτήν την λογική προσδιορίστηκε η ανταλλακτική αξία ενός εμπορεύματος. Η ανταλλακτική αξία δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μεταξύ ασχέτων εμπορευμάτων, έτσι επινοήθηκε πως θα ήταν πολύ πιο απλό να δημιουργηθεί ένα ανταλλακτικό αντικείμενο πχ. Ένα τσουβάλι αλεύρι που θα ικανοποιεί πολλές ανάγκες.

Αυτό το μέσο που είναι κοινό ονομάζεται “μέτρο αξίας”.

Στην εξέλιξη της αγοράς το τσουβάλι ως μέτρο αξίας θα έπρεπε να αντικατασταθεί από ένα αντικείμενο εύκολο σε εύρεση με μεγάλη τιμή και έτσι καθιερώθηκε ο χρυσός.

Στην συνέχεια αυτό το ανταλλακτικό μέσο αντικαταστάθηκε με μια κομψή όψη, νομισμάτων.
Γρήγορα όμως ο άνθρωπος κατάλαβε ότι το υλικό των χρημάτων στην πραγματικότητα δεν έχει καμία αξία και αντικαταστάθηκε από φθηνά μέταλλα όπως το μολύβι.

3. Εργατική δύναμη.. υπεραξία
Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι ο “αφηρημένος χρόνος εργασίας” (που είναι ο χρόνος και ο κόπος εργασίας του εργαζομένου δηλαδή η αμοιβή του) πληρώνεται με 1 ευρώ και ας υποθέσουμε επιπλέον πως ένας εργαζόμενος παράγει 1 καρέκλα την ημέρα.
Ας υποθέσουμε επίσης ότι ένα μηχάνημα για την κατασκευή καρεκλών κοστίζει 20 ευρώ, αυτό το μηχάνημα μπορεί και φτιάχνει 4 καρέκλες την ημέρα, άρα το κόστος κάθε καρέκλας θα είναι 5 ευρώ. Επίσης οι πρώτες ύλες ας πούμε ότι κοστίζουν 4 ευρώ.
Αν ένας εργοδότης πχ, προσλάβει έναν μαθητευόμενο εργαζόμενο για 4 ώρες εργασίας και έχει εργατική δύναμη 1 ευρώ, τα εργαλεία που χρησιμοποιεί κοστίζουν 4 ευρώ και τα μηχανήματα 5 ευρώ, το συνολικό ποσό παραγωγής κυμαίνεται στα 10 ευρώ.
Άρα μια καρέκλα αποκτάει αξία 10 ευρώ.
Τι θα γίνει όμως όταν ο εργοδότης θα αυξήσει τις ώρες εργασίας στον εργαζόμενο εις διπλούν. Δηλαδή τις 4 θα τις κάνει 8.
Με σταθερή παραγωγική δύναμη ο εργαζόμενος θα φτιάξει 2 καρέκλες και αν η ανταλλακτική της αξία είναι 10 ευρώ για κάθε μια, οι 2 καρέκλες θα κοστίζουν 20 ευρώ. Η εργατική δύναμη του εργάτη όμως αν παραμείνει αμετάβλητη δηλαδή 1 ευρώ σημαίνει ότι οι 2 καρέκλες θα πουλιούνται 19 οπότε αυτό το 1 ευρώ ποσό κέρδους για τον εργοδότη ονομάζεται “υπεραξία”.
Με αυτόν τον τρόπο ο καπιταλιστής συλλέγει κέρδος χωρίς να το καταλαβαίνει ο εργαζόμενος.
Με τα μηχανήματα λοιπόν προκύπτει ότι αυτή η υπεραξία δεν μπορεί να δημιουργηθεί από κανέναν άλλο πλην του εργάτη, γιατί τα μηχανήματα τα παράγουν όλα αυτοματοποιημένα, δηλαδή είναι σταθερό το κεφάλαιο τους, έναντι του μεταβλητού κεφαλαίου του εργάτη.
Αυτό το κέρδος μπορεί να επενδυθεί έξυπνα ώστε να επεκταθεί η επιχείρηση “πολυεθνική” ( πράγμα που παρατηρούμε σήμερα) και να γίνει μια αλυσίδα. Με αυτήν την καπιταλιστική λογική μεγαλώνει ο πλούτος  και δημιουργείται “ανταγωνισμός”.
Αυτή η επέκταση μιας επιχείρησης έχει ως συνέπεια να γίνει “μονοπώλιο”. (Δηλαδή να τρώει όλους τους άλλους χρησιμοποιώντας κάτι περιβόητο που θα το ζητάει ο κόσμος απεγνωσμένα). Μονοπωλιακός καπιταλισμός.
Με αυτόν το τρόπο η συνεργασία μεταξύ εταιρειών, δηλαδή οι συγχώνευση εταιρειών επιτυγχάνει τον καταμερισμό της εργασίας, δηλαδή προσφέρει μια απλουστευτοποιημένη εργασία στους εργαζομένους χωρίζοντας τους σε τμήματα. Με αυτόν τον τρόπο οι εργαζόμενοι κάνουν κάτι πολύ απλό, επιταχύνεται παραγωγή αλλά αυτό συνεπάγεται ότι εφόσον δεν χρειάζεται τεχνογνωσία και ο καθένας μπορεί να εργαστεί στο τμήμα, οι εργαζόμενοι είναι εύκολοι προς αντικατάσταση.

4. Κυκλοφορία του κεφάλαιου…
Για να πουλιούνται όμως τα προϊόντα θα πρέπει να υπολογιστούν 2 παράγοντες ο “χρόνος παραγωγής” και ο “χρόνος κυκλοφορίας”. Με αυτόν τον τρόπο το κεφάλαιο περιστρέφεται εύκολα.
Έτσι λοιπόν βγαίνει το συμπέρασμα ότι το κεφάλαιο επιδιώκει να μεταφέρεται εύκολα και γρήγορα, δηλαδή το εμπόρευμα να γίνει χρήμα και το αντίθετο, άρα όσο πιο μικρός είναι ο χρόνος κυκλοφορίας τόσα περισσότερα κέρδη αποκομούνται.
Αυτή η κυκλοφορία χωρίζεται στο “χονδρικό και το λιανικό εμπόριο”.
Χονδρικό εμπόριο ονομάζεται η πώληση προϊόντος από την βιομηχανική επιχείρηση στην εμπορική επιχείρηση.
Ενώ λιανικό είναι η μεταπώληση του εμπορεύματος στα εμπορικά καταστήματα.
Με αυτόν τον τρόπο η κυκλοφορία του κεφαλαίου αποκτάει ρυθμό.
Οι εμπορικές αυτές συναλλαγές όμως προϋποθέτουν δεσμεύσεις από τους καπιταλιστές.
Ο κατασκευαστής δεσμεύεται ότι θα παραδώσει στον έμπορα κάτι που δεν έχει παράγει, το εμπόριο δεσμεύεται ότι θα μεταπωλήσει κάτι που δεν έχει παραλάβει ακόμα. Αρά κανείς δεν γνωρίζει τι θα προκύψει πραγματικά στην αγορά, έτσι τα “χρηματιστήρια” γίνονται τα αποθηκευτικά κέντρα του εμπορίου και της κερδοσκοπίας των καπιταλιστών.
Όταν μια επιχείρηση επιδιώκει να παράγει περισσότερο αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αυξηθεί και η παραγωγή των προμηθευτών τους, που παράγουν τα μέσα παραγωγής για την άλλη επιχείρηση.
Άρα έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος όπου οι επιχειρήσεις εξαρτιόνται η μία από την άλλη. Πχ η επιχείρηση (Β) πηγαίνει στον προμηθευτή της επιχείρησης (Α) και του ανακοινώνει ότι λόγω τις αυξημένης ζήτησης πρέπει να έχω διπλάσια και πιο εξελιγμένα μηχανήματα για να παράγω περισσότερο, η επιχείρηση (Β) παίρνει τα μηχανήματα και η βιωσιμότητα και των δύο επιχειρήσεων εξαρτιέται από τις πωλήσεις που θα κάνει το τελικό προϊόν.
Και αν σταματήσει αυτό το τελικό προϊόν να πουλιέται, ο καπιταλιστής εργοδότης που βλέπει την επιχείρηση να καταρρέει απολύει εργαζομένους, περικόπτει μισθούς για να σώσει τα κέρδη του.
Όπως συμβαίνει σήμερα, που σε συνδυασμό με την μειωμένη καταναλωτική δύναμη του πελάτη (λόγω της έλλειψης χρημάτων), το προϊόν δεν πουλιέται και δημιουργείται κρίση.

5.Η αντίθεση…
Επαναλαμβάνομαι και επισημαίνω ότι όσο η τεχνολογία εξελίσσεται τα μηχανήματα εκσυγχρονίζονται, άρα εκεί που για την χρησιμοποίηση ενός μηχανήματος χρειαζόντουσαν 2 εργάτες, τώρα χρειάζεται μόνο 1. Αυτό συνεπάγεται ότι η αυτοματοποίηση της εργασίας πράγματι αυξάνει την παραγωγή αλλά ταυτόχρονα μειώνει την κερδοφορία των καπιταλιστών λόγω των λιγοστών εργατών, μικρή ποσότητα εργατικής δύναμης, μικρή υπεραξία.
Παράλληλα αυτό σημαίνει ότι ο εκμηχανισμός αυξάνει την ανεργία… (και για να κάνω και μια μικρή παρένθεση καταλάβατε τώρα γιατί κρατάμε στην Ελλάδα τους μετανάστες, φτηνά εργατικά χέρια, μεγάλη εργατική δύναμη).
Όσο μεγαλύτερη είναι η ανεργία τόσο ποντάρει ο καπιταλιστής να πέσει η τιμή σου για να σε αγοράσει φθηνά, είσαι αυτό που αποκαλεί “έφεδρος εργατικός στρατιώτης”.
Επίσης ο καπιταλισμός στοχεύει σε μια διαρκής επιδίωξη…
Λόγω του ανταγωνισμού πρέπει να επινοεί και να στοχεύει στην παραγωγή νέων προϊόντων που λατρεύουν οι καταναλωτές.
Οι επιχειρήσεις λοιπόν παγιδευμένες σε αυτόν τον φαύλο κύκλο αναγκάζονται να συγχωνεύονται, όπως παρατηρούμε και σήμερα.
Οι νέες επιχειρήσεις αυξάνουν την παραγωγή και διατηρούνται, μειώνοντας τις τιμές των προϊόντων τους, έναντι των ανταγωνιστών.

6. Τράπεζες…
Οι περιβόητες τράπεζες είναι τα κτίρια εκείνα τα οποία αποθηκεύονται τα χρήματα σας, δηλαδή ο χρυσός των εργατών.
Οι τράπεζες στηρίζονται στην εμπιστοσύνη.
Η τράπεζα πρέπει να κερδίσει την εμπιστοσύνη του καταθέτη ώστε να βάζει τα χρήματα του σε αυτήν και ακριβώς επειδή έχουμε εμπιστοσύνη στις τράπεζες δεν ανταλλάσσουμε τα χρήματα μας με χρυσό.
Ας υποθέσουμε ότι μια επιχείρηση (Α) επικοινωνεί με την τράπεζα της ώστε να πληρώσει η τελευταία ένα χρωστούμενο ποσό σε μια επιχείρηση (Β). Σε αυτήν την φάση οι τράπεζες οφείλουν να δημιουργήσουν ένα απόθεμα σε ρευστό.
(Παράδειγμα ένας καταθέτης (Α) βάζει 100ευρώ στην τράπεζα, η τράπεζα θέλει να έχει απόθεμα σε ρευστό 10%. Οπότε τα 10 ευρώ θα τα κρατήσει σαν υποχρεωτικό απόθεμα σε ρευστό. Τα υπόλοιπα 90 ευρώ που απομένουν μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην δανειοδότηση μιας άλλης επιχείρησης).
Η επιχείρηση (Β) έχει λάβει την πίστωση των 90 ευρώ από την τράπεζα και με αυτόν τον τρόπο μπορεί να αποπληρώσει το χρέος του σε μια επιχείρηση (Γ). Η επιχείρηση (Γ) μπορεί να καταθέσει τα 90 αυτά ευρώ πάλι στην τράπεζα πράγμα που σημαίνει ότι η τράπεζα έλαβε συνολικές καταθέσεις από την επιχείρηση (Α) και την επιχείρηση (Γ), 190ευρώ. Και αυτό αποκτάει μια συνέχεια τα 90 ευρώ της επιχείρησης (Γ) θα χρησιμοποιηθούν για τη δανειοδότηση μιας επιχείρησης (Δ) αφού κρατηθεί το 10% σε ρευστό.
Αυτήν την διαδικασία κυκλοφορίας του χρήματος την αποκαλούν “προσφορά χρήματος”.
Αν όμως μια μέρα η επιχείρηση (Β) η οποία έχει λάβει το δάνειο δεν καταφέρει να το αποπληρώσει, τι θα συμβεί?
Τα αποθέματα και τα κεφάλαια στην τράπεζα μειώνονται η ίδια διστάζει όλο και περισσότερο να δανείσει, έτσι πολλές επιχειρήσεις που πόνταραν σε τέτοιου είδους δάνεια θα φαλιρίσουν. Αυτό λοιπόν σημαίνει ότι όλοι οι εταίροι θα πέσουν στον καιάδα, η τράπεζα θα χάσει την εμπιστοσύνη της και οι μικροκαταθέτες θα αποσύρουν τα χρήματα του.
Η αύξηση ή υπερσυσσώρευση των κεφαλαίων θα επιφέρει μια ανεξέλεγκτη οικονομική κρίση.
Έτσι διαπιστώνεται ότι στις καπιταλιστικές κοινωνίες οι οικονομικές κρίσεις είναι αναπόφευκτες.
Ο καπιταλισμός δεν διστάζει να εισβάλει σε ξένα κράτη και να τα αγοράσει, πλουτοπαραγωγικές πηγές κ.α αυτό ονομάζεται “ιμπεριαλισμός” (και ο Λένιν το χαρακτήρισε ως το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού). Πάρτε το απλό παράδειγμα της εισβολής των δυτικών σε χώρες που πρέπει να εκπολιτίσουν ή έχουν εξεγέρσεις. Που αποσκοπεί η εισβολή; Φυσικά στην αγορά και στην απολαβή κέρδους.

Σήμερα η αγορά μας χαρακτηρίζεται νεοφιλελεύθερη και χαρακτηρίζεται κατά αυτόν τον τρόπο γιατί ο καπιταλισμός επιδιώκει να έχει περισσότερα εμπορεύματα και δεν διστάζει να αγοράσει τα κράτη. Αυτή η προοπτική του καπιταλισμού είναι αυτό που υφίσταται σήμερα η Ελλάδα, την συρρίκνωση του δημόσιου τομέα, έναντι τω ιδιωτών καπιταλιστών. Γιατί το κράτος τους χάλαγε τα κέρδη.
Με αυτήν την επιστημονική θεώρηση του Μαρξ καταλαβαίνουμε πολύ απλά πως δημιουργούνται οι κρίσεις. Αν δεν αλλάξει κάτι ριζικά στην πολιτική των καπιταλιστών, οι κρίσεις θα δημιουργούνται αλλά και θα προσπερνούνται προσωρινά, με αποτέλεσμα στο μέλλον  να γεννιέται μια μεγαλύτερη και όλο μεγαλύτερη, εξαιτίας των ίδιων που γνωρίζουν το τίμημα, αλλά δεν χορταίνουν να αρπάζουν!

Advertisements